Khu di tích rừng Trần Hưng đạo

Khu di tích lịch sử rừng Trần Hưng Đạo thuộc xã Tam Kim (Nguyên Bình), được Nhà nước xếp hạng Di tích cấp Quốc gia từ năm 1994. Nơi đây, ngày 22/12/1944, đã diễn ra một sự kiện lịch sử quan trọng - thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân (VNTTGPQ) - tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng ngày nay.

Thực hiện Chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh về việc thành lập Đội VNTTGPQ, vào hồi 17 giờ ngày 22/12/1944, tại núi Dền Sinh, thuộc dãy Khau Giáng (Khu rừng Trần Hưng Đạo), đồng chí Văn (Võ Nguyên Giáp) đã chủ trì buổi lễ thành Đội VNTTGPQ, gồm 34 chiến sĩ là những người ưu tú nhất được lựa chọn từ các đội du kích Cao - Bắc - Lạng. Tại buổi lễ thành lập, đồng chí Văn đã quán triệt chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh, nêu rõ nguyên tắc tổ chức và nhiệm vụ của Đội. Các đội viên đã tuyên thệ trước đại biểu liên Tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng, bà con các dân tộc tham gia buổi lễ và đồng thanh đọc 10 lời thề danh dự của đội quân cách mạng. Sau buổi lễ, các đội viên cùng nhau ăn bữa cơm nhạt không rau, không muối biểu thị tinh thần quyết tâm chịu đựng gian khổ để chiến thắng quân thù của đội quân cách mạng từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu.

Thực hiện tinh thần của lãnh tụ Hồ Chí Minh: “Trong vòng một tháng phải có hoạt động để gây tin tưởng cho các chiến sĩ và gây truyền thống hành động tích cực, nhanh chóng cho bộ đội. Và đặc biệt là trận đầu ra quân phải đánh thắng”, 17 giờ ngày 24/12/1944, Đội đã tiến công hạ đồn Phai Khắt, ở làng Phai Khắt. Sau chiến thắng Phai Khắt, ngay đêm hôm đó, Đội hành quân tiến đánh đồn Nà Ngần, thuộc xã Hoa Thám (cách đồn Phai Khắt 18 km). Rạng sáng ngày 25/12/1944, Đội tiến công tiêu diệt đồn Nà Ngần lần thứ nhất. Chiến thắng Phai Khắt và Nà Ngần là hai ngôi sao chói lọi báo hiệu một bầu trời tươi sáng của cách mạng Việt Nam, mở đầu truyền thống “bách chiến, bách thắng” của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng. 

Từ sau chiến thắng Phai Khắt và Nà Ngần, Đội VNTTGPQ lớn dần theo năm tháng. Từ một Trung đội gồm 34 chiến sĩ, Đội đã lớn mạnh thành Đại đội. Trên đường Nam tiến Đội gặp Việt Nam cứu Quốc quân và sáp nhập thành Việt Nam Giải phóng quân. Sau 10 năm thành lập, Việt Nam giải phóng quân đã cùng toàn thể dân tộc Việt Nam làm nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, chấm dứt ách đô hộ của thực dân Pháp xâm lược. Sau 31 năm thành lập, quân đội nhân dân cùng nhân dân cả nước Việt Nam làm nên Đại thắng mùa xuân năm 1975 với chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, thu giang sơn về một mối, Bắc - Nam sum họp một nhà, cả nước đi lên Chủ nghĩa xã hội, toại nguyện ước mơ chính đáng ngàn đời của dân tộc Việt nam. Trong thời kỳ hàn gắn vết thương chiến tranh, Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng lại làm tròn sứ mệnh thiêng liêng mà lịch sử giao phó là bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Khu di tích lịch sử rừng Trần Hưng Đạo, nơi chứng kiến sự ra đời của đội quân cách mạng đã đi vào trang sử vàng dân tộc. Khu di tích là một khu rừng già rộng 201,7 ha, cách thị trấn Nguyên Bình 18 km theo Tỉnh lộ 202. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã quan tâm đầu tư hàng trăm tỷ đồng để xây dựng các hạng mục công trình khu di tích, xứng với tầm vóc lịch sử, như: Đầu tư xây dựng 2 nhà nghỉ của 34 chiến sĩ sau khi đội được thành lập; Bia đá trên đỉnh Slam Cao - nơi đồng chí Võ Nguyên Giáp cùng Đội VNTTGPQ quan sát trước khi đánh đồn Phai Khắt; 505 bậc bê tông từ nơi thành lập lên đỉnh Slam Cao; nhà bia Trung tâm - nơi ghi dấu buổi lễ thành lập; bức phù điêu bằng đá khắc ghi hình ảnh của 34 chiến sĩ tuyên thệ dưới lá cờ Tổ quốc trong buổi lễ thành lập; nhà đón tiếp khách tham quan di tích và các hạng mục công trình phụ trợ khác.

Hằng năm vào những ngày lễ, ngày tết, đặc biệt là ngày 22/12, du khách thập phương đã đến đây để ôn lại truyền thống hào hùng của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.